Bir VRF dış ünitesinin katalogda 14 kW yazması, sahada her koşulda 14 kW vereceği anlamına gelmez.

Mitsubishi Electric PUMY-SM125 için nominal soğutma kapasitesi 14,0 kW. Üreticinin teknik hesabında 45°C dış hava sıcaklığında kapasite düzeltme katsayısı 0,86 olarak veriliyor.

14,0 × 0,86 = 12,04 kW — yalnız dış üniteye giren hava sıcaklığının 35°C'den 45°C'ye çıkması, bu ürün özelinde kapasiteyi yaklaşık %14 azaltıyor.

Dış ünite için önemli olan meteorolojik dış hava sıcaklığı değil, serpantine gerçekten giren havanın sıcaklığıdır.

Sorun çoğu zaman cihaz değil, kendi havasını tekrar emmesi

Soğutmada dış ünite binadan aldığı ısıyı dışarı atar. Üflenen sıcak hava uzaklaşamaz ve tekrar serpantine dönerse dış ünitenin emiş sıcaklığı yükselir.

Isıtmada ise bunun tersi yaşanır: dış üniteden çıkan hava çevreden daha soğuktur. Bu hava tekrar emilirse serpantine giren sıcaklık giderek düşer.

LG'nin VRF mekanik oda tasarım dokümanı bu olayı air short-circuiting olarak tanımlıyor ve hem yaz hem kış işletme verimini olumsuz etkileyebileceğini, ağır koşullarda cihazın çalışmasını dahi bozabileceğini belirtiyor.

• yüksek parapetli çatılarda,
• dar teknik balkonlarda,
• dekoratif panjur arkasında,
• üstü kapalı nişlerde,
• karşılıklı yerleştirilen dış ünitelerde,
• kapalı mekanik hacimlerde

Cihaz dışarıda olabilir ama gerçek dış havayı solumuyor olabilir.

Kışın dış üniteyi korumak aslında avantajlı olabilir

Korunaklı dış ünite ile havasız bırakılmış dış ünite aynı şey değildir.

VRF dış ünitesini yağmur, kar ve doğrudan hakim rüzgârdan koruyan; ancak hava giriş-çıkışını engellemeyen bir yerleşim kış işletmesi açısından avantaj sağlayabilir.

Daikin'in VRV montaj dokümanında düşük dış hava koşullarında dış ünitenin rüzgâr ve kardan korunması, gerekirse hava tarafında rüzgâr kırıcı, kar örtüsü ve yükseltilmiş kaide kullanılması açıkça öneriliyor. Aynı doküman koruyucu elemanların hava akışını engellememesi gerektiğini özellikle vurguluyor.

LG'nin mekanik oda tasarım dokümanında da kar ve donan yağıştan korunmanın:

• serpantin üzerinde buz oluşumu riskini azaltabileceği,
• ısı transferinin korunmasına yardımcı olabileceği,
• defrost sayısını azaltabileceği,
• defrost sürelerini kısaltabileceği

belirtiliyor.

İdeal yaklaşım çoğu projede: hava akışını bozmadan cihazı kötü hava koşullarından korumaktır.

Ama dış üniteyi tamamen kapalı hacme almak başka bir problem yaratır

Bir dış ünite kapalı hacme konulduğunda artık o hacmin sıcaklığı cihaz tarafından değiştirilmeye başlanır.

Bunu aynı Mitsubishi Electric PUMY-SM125 üzerinden görmek mümkün.

Üretici nominal değerleri

Çalışma	Kapasite	Elektrik girişi
Soğutma	14,0 kW	4,19 kW
Isıtma	16,0 kW	3,73 kW

Yazın ne olur?

Dış ortama atılan ısı = Soğutma kapasitesi + Kompresör elektrik gücü

14,0 + 4,19 = 18,19 kW

Yani bu tek dış ünite nominal soğutma koşulunda bulunduğu kapalı hacme yaklaşık 18,2 kW ısı atar.

Hacim yeterince havalandırılmıyorsa sıcaklık yükselir. Sıcaklık yükseldikçe cihazın kapasitesi ve verimi düşer; dış ünite daha ağır şartlarda çalışmaya başlar.

Kışın ne olur?

Ortamdan çekilen ısı ≈ Isıtma kapasitesi − Elektrik gücü

16,0 − 3,73 = 12,27 kW

Yani aynı cihaz nominal ısıtma koşulunda kapalı hacimden yaklaşık 12,3 kW ısı çeker.

Başlangıçta dışarıdan daha sıcak olan bir otopark avantaj sağlayabilir. Fakat bu enerji sürekli yerine konulmuyorsa dış ünite çalıştıkça otoparkı soğutur.

Kapalı hacim kışın sonsuz bir ısı kaynağı, yazın da sonsuz bir ısı kuyusu değildir.

Peki VRF dış ünitesi büyük bir kapalı otoparka konulabilir mi?

Teknik olarak mümkün olabilir. Ancak “otopark büyük” olması yeterli değildir.

Bazı üreticiler dış ünitelerin mekanik oda veya kapalı hacim içine kurulmasına özel olarak izin veriyor. Örneğin Daikin bazı VRV modellerinde mekanik oda uygulaması için 40 Pa'a kadar harici statik basınç, Toshiba bazı VRF uygulamalarında ise özel fan ayarıyla 80 Pa'a kadar harici statik basınç imkânı tanımlıyor.

LG de dış ünitelerin kapalı mekanik hacimlerde kullanılmasını ele alıyor; hava giriş ve atış açıklıklarının dış ünite maksimum fan debisine göre boyutlandırılması ve toplam hava yolu basınç kaybının cihazın izin verdiği harici statik basıncı aşmaması gerektiğini belirtiyor.

Dolayısıyla kapalı otopark uygulamasında şu kontroller yapılmadan “uygundur” denemez:

• seçilen VRF modelinin kapalı hacim uygulamasına üretici tarafından izin verilmesi,
• dış ünitenin gerekli hava debisinin sağlanması,
• sıcak/soğuk atış havasının tekrar emişe dönmemesi,
• yazın oluşan toplam kondenser ısısının otoparktan uzaklaştırılması,
• kışın dış ünitelerin otoparktan çektiği ısının ortam sıcaklığını kabul edilemez seviyeye düşürmemesi,
• kanal, panjur ve menfez basınç kayıplarının dış ünite fanının izin verilen harici statik basıncını aşmaması,
• defrost suyunun güvenli şekilde drenajı,
• servis ve bakım alanlarının korunması,
• kullanılan soğutucu akışkan için kaçak ve yangın güvenliği şartlarının kontrol edilmesi.

Özellikle R32 kullanılan sistemlerde kapalı hacim ayrıca soğutucu akışkan güvenliği açısından değerlendirilmelidir. Mitsubishi Electric'in R32 montaj dokümanı kapalı hacimlerde olası kaçak durumunda güvenli konsantrasyon şartlarının sağlanmasını ve ortamın havalandırılmasını gerekli görüyor.

Otopark zaten havalandırılıyorsa sorun çözülmüş olur mu?

Hayır.

Türkiye'deki Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, toplam alanı 2.000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda bağımsız mekanik duman tahliye sistemi ve en az 10 hava değişimi/saat şartı getiriyor.

Ancak bu değer yangın duman tahliyesi için belirlenmiş bir kriterdir.

VRF dış ünitelerinin kondenser ısısını atmak veya kışın çektikleri ısıyı karşılamak için yapılmış bir termal tasarım kriteri değildir.

“Otoparkta zaten 10 hava değişimi var, dış üniteleri buraya koyabiliriz.” sonucu teknik olarak doğru değildir.

VRF sistemi için ayrıca hava debisi + sıcaklık + ısı dengesi + basınç kaybı hesabı yapılmalıdır.

En doğru yerleşim hangisi?

Yerleşim	Değerlendirme
Açık çatı, tamamen korunmasız	Çalışabilir; kar, rüzgâr ve buzlanma dikkate alınmalı
Korunaklı fakat açık hava akışlı alan	Genellikle en güvenli çözümlerden biri
Dar balkon / panjur arkası	Üretici açıklıkları ve resirkülasyon mutlaka kontrol edilmeli
Kapalı, havalandırılmayan hacim	Uygun değil
Tasarlanmış mekanik oda	Üretici izin veriyorsa uygulanabilir
Büyük kapalı otopark	Hacme bakılarak değil, mühendislik hesabıyla karar verilmeli

Sonuç

VRF dış ünitesi için en iyi yer her zaman en açık veya en kapalı yer değildir.

Kışın kar ve hakim rüzgârdan korunan, yazın ise atış havasını serbestçe uzaklaştırabilen bir konum en sağlıklı çözümdür.

Kapalı otopark veya mekanik oda da kullanılabilir; ancak hacmin büyük olması tek başına yeterli değildir. Çünkü dış ünite yazın bulunduğu ortama ısı verir, kışın ise o ortamdan ısı çeker.

Bu nedenle dış ünite yeri projede sonradan bulunan bir “boş alan” olmamalıdır.

VRF dış ünitesi için yalnız cihazın kaplayacağı alan değil, cihazın kullanacağı hava da tasarlanmalıdır.

Kaynakça ve Teknik Referanslar

• Mitsubishi Electric — PUMY-SM V(Y)KM R32 Service Manual, OCH794A, 2024
• Mitsubishi Electric — PUMY-SM V(Y)KM2 R32 Installation Manual
• Daikin — VRV IV+ Heat Recovery Installer and User Reference Guide, 4PEN561154-1C, 2024
• LG Electronics — Multi V Outdoor Unit Engineering Manual
• LG Electronics — Air-Source VRF Mechanical Room Design Considerations for Outdoor Unit Placement in Enclosures
• Toshiba Carrier — SMMS-u Application Control Manual
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu