Asma tavan kapandığında hava kanalı için yer kalmıyorsa, elektrik panosunun önünden boru geçiyorsa, çatıdaki cihazın bakım kapağı açılamıyorsa veya sahada sürekli “bunu biraz kaydıralım” deniyorsa sorun çoğu zaman uygulamada değil, proje koordinasyonundadır.
İyi bir MEP projesi; mekanik ve elektrik çizimlerinin ayrı ayrı doğru olmasından daha fazlasıdır. Mimari, statik, mekanik ve elektrik kararlarının aynı yapıda birlikte uygulanabilir olmasıdır.
MEP projesi, farklı disiplinlerde hazırlanmış paftaların toplamı değil; birbirleriyle koordinasyonu sağlanmış bir yapı tasarımıdır.
MEP Projesi Nedir?
MEP; Mechanical, Electrical and Plumbing disiplinlerinin birlikte ele alınmasını ifade eder. Türkiye’de sıhhi tesisat, HVAC ve yangın sistemleri çoğunlukla mekanik proje kapsamında değerlendirildiğinden, pratikte MEP koordinasyonu; mimari + statik + mekanik + elektrik projelerinin birlikte çözülmesi anlamına gelir.
Kaliteli Bir MEP Projesinde Olmazsa Olmazlar
| Kontrol | Sorulması gereken soru |
|---|---|
| Sistem kapasitesi | Cihazlar gerçek hesaplara göre mi seçildi? |
| Cihaz yerleşimi | Servis, bakım ve söküm alanı bırakıldı mı? |
| Şaftlar | Kanal, boru ve tavalar gerçekten sığıyor mu? |
| Asma tavan | Kanal + boru + kablo tavası + armatür birlikte çözüldü mü? |
| Elektrik güçleri | Mekanik cihaz güçleri elektrik projesiyle eşleşiyor mu? |
| Yangın senaryosu | Fan, damper, pompa ve alarm sistemi birlikte çalışıyor mu? |
| Statik rezervasyonlar | Geçiş ve boşluklar projede tanımlandı mı? |
| Teknik hacimler | Ekipman yalnızca sığıyor mu, yoksa bakım da yapılabiliyor mu? |
| Mimari açıklıklar | Panjur, menfez, kapı ve geçiş ölçüleri yeterli mi? |
| Kot ve güzergâhlar | Çizilen sistem sahada gerçekten uygulanabilir mi? |
Bir MEP projesinin kalitesi pafta sayısıyla değil, şantiyeye ne kadar az çözülmemiş karar bıraktığıyla ölçülmelidir.
Mekanik Bir Karar Elektrik Projesini Nasıl Büyütebilir?
Mekanik cihaz seçimi yalnız mekanik disiplinini ilgilendirmez.
Mekanik kapasite → motor gücü → elektrik yükü → kablo/pano → trafo → gerekiyorsa jeneratör
Gereğinden büyük seçilmiş bir fan, pompa, klima santrali veya başka bir motorlu ekipman; daha yüksek elektrik gücü, daha büyük besleme altyapısı ve sonuçta daha yüksek yatırım maliyeti oluşturabilir. ASHRAE ve ABD Enerji Bakanlığı, HVAC ekipmanlarının gereğinden büyük seçilmesinin ilk yatırımın yanı sıra enerji kullanımı ve çalışma karakteristiği üzerinde de olumsuz etkiler oluşturabileceğine dikkat çekmektedir.
Eğer cihaz yedek veya acil enerji kapsamında ise konu jeneratöre de taşınır. Jeneratör hesabında yalnız sürekli çalışma gücü değil, motorların kalkış karakteristiği de önemlidir. Cummins motor kalkışının jeneratör boyutlandırmasına etkisini özellikle ele alırken, Schneider Electric motor kalkış akımının tam yük akımının 6–7 katına veya daha üzerine çıkabileceğini belirtmektedir.
Düşünülmeden büyütülen bir mekanik cihaz yalnız kendi maliyetini değil, binanın elektrik altyapısını da büyütebilir.
Mekanik, Elektrik ve Mimari Nerede Buluşur?
MEP koordinasyonunun mimariyi en fazla etkilediği yerler çoğu projede bellidir: şaftlar, asma tavanlar, teknik hacimler, çatılar ve cephe açıklıkları.
Mimari bir şaftın ölçüsünü belirler; fakat içerisinden kaç kanal, boru ve kablo tavasının geçeceğini MEP sistemleri belirler. Asma tavan kotunu mimar tanımlar; fakat bu kotun uygulanabilir olup olmadığını kanal, boru, tava, armatür ve sprinkler birlikte belirler.
Bu nedenle MEP koordinasyonu, mimari proje tamamlandıktan sonra yapılan bir “çakışma kontrolü” olmamalıdır. Tasarım geliştirme sürecinin parçası olmalıdır.
Şaft, asma tavan ve teknik hacimlerin mimari proje aşamasındaki etkileri için Mimarlar İçin MEP Tasarım Rehberi ayrıca incelenebilir.
Çakışma Yoksa Proje Uyumlu mudur?
Hayır.
Geometrik çakışma
Boru ile kanal fiziksel olarak kesişir.
Bakım ve erişim problemi
Cihaz yerleşir ancak filtresi çıkarılamaz, vana kullanılamaz veya pano önünde çalışma alanı kalmaz.
Fonksiyonel uyumsuzluk
Sistemler fiziksel olarak çakışmaz ancak çalışma senaryoları birbirini tamamlamaz; örneğin yangın anında çalışması gereken fan, damper veya pompanın elektrik ve otomasyon ilişkisi doğru kurulmamıştır.
2016 yılında Automation in Construction dergisinde yayımlanan gerçek bir MEP koordinasyon çalışmasında, otomatik BIM clash detection ile bulunan çakışmaların yalnızca %22’sinin etkili çakışma olduğu raporlanmıştır. Bu sonuç, gerçek koordinasyonun yalnız geometrik çakışma bulmaktan daha kapsamlı olduğunu göstermektedir.
Çakışmasız bir model, tek başına koordineli bir proje anlamına gelmez.
Sonuç
Projede çözülmeyen koordinasyon problemi ortadan kalkmaz; şantiyeye taşınır.
Orada çözüm çoğu zaman kanalın kaydırılması, borunun yeniden yapılması, asma tavanın düşürülmesi, yeni rezervasyon açılması veya elektrik altyapısının revize edilmesi anlamına gelir.
Kaliteli mekanik uygulama projesinin sistem seçimi, hesap ve disiplinler arası koordinasyon tarafı için Kaliteli Proje ile Kalitesiz Proje Arasındaki Fark içeriği de incelenebilir.
İyi bir MEP projesinin amacı çizim üretmek değil; mimari, statik, mekanik ve elektrik kararlarını sahaya gelmeden önce çözmektir.
Kaynakça ve Teknik Referanslar
- Wang, J. ve diğerleri — Building Information Modeling-Based Integration of MEP Layout Designs and Constructability, Automation in Construction, 2016.
- Wang, L. & Leite, F. — Spatial Conflict Coordination of MEP Systems in New Building Projects, Automation in Construction, 2016.
- ASHRAE — Heating and Cooling Equipment Sizing Guidance.
- U.S. Department of Energy / ORNL — HVAC Sizing Research.
- Cummins Power Generation — How to Size a Genset.
- Schneider Electric — Transformer Selection for Motor Loads.
Öne çıkan görsel ALT metni: Modern bir ticari yapıda hava kanalları, borular ve elektrik kablo tavalarının mimari tavan sistemiyle koordineli MEP uygulaması.
