Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik oldukça kapsamlıdır. Proje aşamasında gözden kaçan tek bir hüküm; yangın merdiveninin, bina çekirdeğinin, cephenin, otoparkın, teknik hacimlerin, şaftların, yangın su deposunun veya elektrik altyapısının yeniden tasarlanmasına neden olabilir.
Bu rehberin amacı Yönetmeliği baştan sona özetlemek değildir. Amaç; mimar, makine mühendisi, elektrik mühendisi, proje yöneticisi ve uygulamacıların bir projeye başlarken veya proje kontrol ederken en sık ihtiyaç duyduğu BYKHY hükümlerini hızlı başvuru kaynağı hâline getirmektir.
Rehberi hızlı okumak için: “Kural” mevzuat hükmünü, “Proje notu” tasarıma etkisini, “Dikkat” ise projede en sık gözden kaçan noktayı gösterir.
1. Projeyi Değiştirebilecek 5 Kritik Eşik
BYKHY içinde bazı sayılar küçük görünür fakat aşıldıklarında mimari, mekanik ve elektrik tasarımını birlikte değiştirebilir. Projenin ilk kontrolünde özellikle aşağıdaki eşikler incelenmelidir.
| Kritik Eşik | Konu | Projeye Temel Etkisi |
|---|---|---|
| 600 m² | Kapalı otopark | Sprinkler, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızları |
| 2.000 m² | Kapalı otopark | Bağımsız mekanik duman tahliyesi |
| 30,50 m | Konut dışı yapılar | Sprinkler ve ilgili şartlarda merdiven basınçlandırması |
| 51,50 m | Yüksek yapılar | Kullanıma bağlı sprinkler, basınçlandırma, acil durum asansörü ve duman kontrolü |
| 5.000 m² | Belirli yerleşimler | Dış hidrant sistemi açısından kritik eşik |
Yangın güvenliği açısından birkaç metre veya birkaç yüz metrekarelik değişiklik, yalnız ekipman sayısını değil bütün bina altyapısını değiştirebilir.
600 m² — Kapalı Otopark | BYKHY Madde 60 ve Madde 96
Kural: Alanlarının toplamı 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama sistemi, yangın dolabı sistemi ve itfaiye su alma ağızları gerekir.
Proje notu: Bu eşik yalnızca tavana sprinkler eklenmesi anlamına gelmez. Yangın su deposu, yangın pompa grubu, pompa odası, vana grupları, ana kolonlar ve tesisat şaftları için ciddi teknik alan ihtiyacı oluşabilir.
Dikkat: Otopark alanı avan projede kontrol edilmelidir. Yangın sistemi için gereken teknik hacimleri proje sonunda bulmaya çalışmak ciddi revizyonlara neden olabilir.
2.000 m² — Kapalı Otopark | BYKHY Madde 60
Kural: Toplam alanı 2.000 m²’yi aşan kapalı otoparklarda diğer bölümlere hizmet veren sistemlerden bağımsız mekanik duman tahliye sistemi gerekir. Sistem en az 10 hava değişimi/saat sağlayacak şekilde tasarlanır.
Proje notu: Fanlar, kanallar veya jet fan sistemi, şaftlar, hava girişleri, egzoz noktaları, elektrik beslemeleri ve otomasyon ciddi alan ihtiyacı oluşturabilir.
600 m² → sprinkler açısından kritik otopark eşiği.
2.000 m² → mekanik duman tahliyesi açısından kritik otopark eşiği.
Bu iki değer birbirine karıştırılmamalıdır.
30,50 m — Konut Dışı Yapılarda Kritik Eşik | BYKHY Madde 89 ve Madde 96
Kural: Yapı yüksekliği 30,50 m’den fazla olan konut haricindeki binalarda otomatik yağmurlama sistemi zorunluluğu devreye girer. Konutlar hariç merdiven kovası yüksekliği 30,50 m’den fazla olduğunda kaçış merdivenlerinin basınçlandırılması da ayrıca kontrol edilmelidir.
Proje notu: Sprinkler, yangın deposu, yangın pompaları, basınçlandırma fanı, hava şaftı, elektrik ve otomasyon altyapısı projeye dahil olabilir.
Dikkat: Yapının birkaç metre yükselmesi yangın güvenliği altyapısını önemli ölçüde değiştirebilir.
51,50 m — Yüksek Yapılarda Kritik Eşik | BYKHY Madde 63, Madde 89 ve Madde 96
Kural: 51,50 m, özellikle yüksek yapı yangın tasarımında birçok hükmün devreye girdiği kritik eşiklerden biridir.
- Sprinkler,
- kaçış merdiveni basınçlandırması,
- acil durum asansörü,
- duman kontrolü,
- yangın güvenlik holleri
Proje notu: Asansör çekirdeği, yangın güvenlik holleri, mekanik şaftlar, jeneratör kapasitesi ve yangın suyu altyapısı birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: Yapı yüksekliği avan proje aşamasında kesinleştirilmelidir.
5.000 m² — Dış Hidrant Açısından Kritik Eşik | BYKHY Madde 95
Kural: Genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan ve ilgili hükmün kapsamına giren yerleşimlerde, binaların taban alanları toplamı 5.000 m²’den büyük olduğunda dış hidrant sistemi gerekir.
Proje notu: Hidrant ring hattı, yangın suyu deposu, pompa kapasitesi, araç yolları ve peyzaj birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: 5.000 m² bütün yapılar için genel bir hidrant sınırı değildir. Maddenin kapsam şartı mutlaka birlikte okunmalıdır.
2. En Çok Unutulan BYKHY Maddeleri
Aşağıdaki konular proje kontrolünde kolayca atlanabilir; ancak uygulama veya onay aşamasında ciddi mimari ve tesisat revizyonlarına dönüşebilir.
BYKHY Madde 22 — İtfaiye Erişimi
Kural: İtfaiye araçlarının yapıya güvenli şekilde ulaşabilmesi ve müdahale edebilmesi gerekir.
Proje notu: Vaziyet planı, peyzaj, güvenlik kapıları, rampalar, istinat duvarları ve araç yolları birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: Bina içindeki bütün yangın sistemlerinin doğru olması, itfaiye binaya ulaşamıyorsa tek başına yeterli değildir.
BYKHY Madde 24 — Teknik Hacimler Yangın Tasarımının Parçasıdır
Kural: Otopark, kazan dairesi, ana elektrik dağıtım odası, bina içindeki trafo merkezi, OG merkezi ve jeneratör odası gibi riskli hacimlerin gerekli yangın ayrımı sağlanmalıdır.
Proje notu: Duvar, döşeme, kapı ve tesisat penetrasyonları birlikte çözülmelidir.
Dikkat: Sadece yangın kapısı kullanmak, diğer yapı elemanları uygun değilse yeterli değildir.
BYKHY Madde 25–26 — Boru, Kanal ve Kablo Geçişleri
Kural: Yangına dayanıklı duvar veya döşemeden geçen tesisatlar, yapı elemanının yangın performansını bozmayacak şekilde korunmalıdır.
Proje notu: Firestop detayları mekanik ve elektrik projelerinin ortak konusu olmalıdır.
Dikkat: Standart poliüretan köpük veya gelişigüzel harç uygulaması yangın durdurucu sistem değildir.
BYKHY Madde 25 — Yüksek Yapılardaki Şaft Kapakları
Kural: Yüksek binalardaki düşey tesisat şaft ve baca duvarları en az 120 dakika, kapakları en az 90 dakika yangına dayanıklı ve duman sızdırmaz olmalıdır.
Proje notu: Şaft kapağı mimari projede yangın sınıfıyla tarif edilmelidir.
Dikkat: Standart sac müdahale kapağı otomatik olarak yangına dayanıklı kapak değildir.
BYKHY Madde 27 — Cephe Yangın Güvenliği
Kural: Cephe sistemi yangının katlar arasında yayılmasını sınırlayacak şekilde tasarlanmalıdır.
Proje notu: Kaplama, yalıtım, hava boşluğu, döşeme kenarı ve giydirme cephe detayları birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: Cephe uygulaması bittikten sonra yangın detaylarını düzeltmek son derece maliyetlidir.
BYKHY Madde 32 — Kaçış Mesafesi Kuş Uçuşu Ölçülmez
Kural: Kaçış uzaklığı kullanıcının gerçekten izleyeceği kaçış güzergâhına göre değerlendirilir.
Proje notu: Koridor ve çekirdek yerleşimi yapılırken kaçış hesabı kontrol edilmelidir.
Dikkat: Plan üzerindeki iki noktanın düz mesafesini kaçış mesafesi kabul etmeyin.
BYKHY Madde 32 — Tek Yönlü Kaçış Ayrı Kontrol Edilir
Kural: Kullanıcının yalnız bir yönde kaçabildiği güzergâhlarda izin verilen mesafe ayrıca sınırlandırılır.
Proje notu: Uzun ve çıkmaz koridorlar özellikle kontrol edilmelidir.
Dikkat: Toplam kaçış mesafesinin uygun olması tek yönlü kaçış bölümünün de uygun olduğu anlamına gelmez.
BYKHY Madde 34 — Yangın Güvenlik Holü Gerçek Alan İster
Kural: Normal yangın güvenlik holü 3–6 m² arasında olmalı ve kaçış yönündeki boyutu en az 1,80 m olmalıdır. Acil durum asansörü önündeki yangın güvenlik holü 6–10 m² arasında olmalı ve herhangi bir boyutu 2 m’den az olmamalıdır.
Proje notu: Bu holler bina çekirdeğinin gerçek bir parçasıdır.
Dikkat: Kolon, şaft veya kapı açılımının gerekli net hol alanını azaltmadığı kontrol edilmelidir.
BYKHY Madde 46 — Bodruma Yanlış Tahliye Önlenmelidir
Kural: Üst katlardan tahliye edilen kullanıcıların zemin seviyesini geçerek yanlışlıkla bodrum katlara inmeye devam etmesi engellenmelidir.
Proje notu: Zemin kat merdiven sahanlığında fiziksel ayrım veya uygun yönlendirme çözülmelidir.
Dikkat: Çok sık unutulan küçük fakat kritik bir mimari detaydır.
BYKHY Madde 47 — Kaçış Kapısı
Kural: Yeni yapılarda kaçış kapısının temiz genişliği en az 80 cm, yüksekliği en az 200 cm olmalıdır.
Proje notu: Nominal kapı ölçüsü değil gerçek net geçiş açıklığı kontrol edilmelidir.
Dikkat: Kasa, kanat ve donanımlar net geçişi azaltabilir.
BYKHY Madde 47 — 50 Kişi Sınırı
Kural: Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mahallerde çıkış kapısının kaçış yönüne açılması gerekir.
Proje notu: Toplantı salonu, yemekhane, konferans alanı ve eğitim salonlarında erkenden kontrol edilmelidir.
Dikkat: Kapı yönünü yalnız iç mimari yerleşime göre belirlemeyin.
BYKHY Madde 47 — Turnike ve Döner Kapı
Kural: Döner kapılar ve turnikeler gerekli kaçış çıkışı olarak kullanılamaz.
Proje notu: AVM, otel ve ofis girişlerinde ayrıca gerçek kaçış kapısı sağlanmalıdır.
Dikkat: Günlük kullanımda çıkış yapılabilmesi bir kapının yangın kaçış çıkışı olduğu anlamına gelmez.
BYKHY Madde 57 — Bodrum Mutfaklarında Gaz
Kural: Bodrum katta mutfakta gaz kullanılması halinde havalandırma ve kaçış şartları ayrıca kontrol edilir; ikinci çıkış bulunmadan gaz kullanımına izin verilmez.
Proje notu: Bodrum restoran ve yemekhanelerde mimari kaçış ile gaz sistemi birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: Gaz kullanma kararı mimari proje tamamlandıktan sonraya bırakılmamalıdır.
BYKHY Madde 57 — Davlumbaz Otomatik Söndürme
Kural: AVM mutfakları, yüksek binalardaki mutfaklar, yemek fabrikaları ve aynı anda 100’den fazla kişiye hizmet veren mutfaklar gibi belirli kullanımlarda davlumbaz otomatik söndürme sistemi gerekir.
Proje notu: Davlumbaz, pişirme cihazı, gaz kesme ve söndürme sistemi birlikte tasarlanmalıdır.
Dikkat: Mutfak tamamlandıktan sonra otomatik söndürme sistemi eklemek zorlaşır.
BYKHY Madde 60 — Açık Otopark Tanımı
Kural: Otoparkın açık otopark sayılması Yönetmelikte tarif edilen doğal açıklık şartlarını sağlamasına bağlıdır.
Proje notu: Otoparkın açık veya kapalı kabul edilmesi sprinkler ve duman tahliyesi kararını değiştirebilir.
Dikkat: Cephede birkaç açıklık bulunması otoparkı otomatik olarak açık otopark yapmaz.
BYKHY Madde 82 — Yangın Alarmı Sadece Siren Değildir
Kural: Yangın alarm sistemi; yangın kapıları, kontrollü geçişler, asansörler, basınçlandırma ve duman kontrolü gibi diğer sistemlerle ilişkilidir.
Proje notu: Disiplinler arası yangın senaryo matrisi hazırlanmalıdır.
Dikkat: Yangın alarm projesini yalnız dedektör ve siren yerleşimi olarak değerlendirmeyin.
BYKHY Madde 89 — Dörtten Fazla Bodrum
Kural: Bodrum kat sayısı 4’ten fazla olduğunda bodrum katlara hizmet veren kaçış merdivenleri basınçlandırılır.
Proje notu: Yer üstündeki bina yüksekliği düşük olsa bile mekanik basınçlandırma sistemi gerekebilir.
Dikkat: Sadece yapı yüksekliğini kontrol etmek yeterli değildir.
BYKHY Madde 94 — Katın Bir Boyutunun 60 m’yi Geçmesi
Kural: Bir boyutu 60 m’yi geçen katlarda sabit boru tesisatı ve ilgili yangın söndürme hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Proje notu: Fabrika ve geniş tabanlı depo projelerinde yalnız toplam m²’ye bakmayın.
Dikkat: Yapının geometrisi de yangın tesisatı ihtiyacı doğurabilir.
3. BYKHY Hızlı Kontrol Rehberi
Önemli: BYKHY’de “bina yüksekliği” ve “yapı yüksekliği” aynı kavram değildir. 21,50 m, 28,50 m, 30,50 m ve 51,50 m gibi eşiklerde ilgili maddede hangi yüksekliğin esas alındığı mutlaka kontrol edilmelidir.
A — Yapı Sınıfı ve İlk Tasarım
Kullanım Sınıfını Kesinleştirin
Kural: Yangın güvenliği şartlarının önemli bölümü binanın kullanım sınıfına bağlıdır.
Proje notu: Konut, büro, sağlık, eğitim, konaklama, ticaret, toplanma, depo ve endüstriyel kullanım aynı kriterlere sahip değildir.
Dikkat: Mahal kullanımının değiştirilmesi yangın tasarımını da değiştirebilir.
Bina Yüksekliği ile Yapı Yüksekliğini Karıştırmayın
Kural: BYKHY farklı hükümlerde “bina yüksekliği” ve “yapı yüksekliği” kavramlarını kullanır.
Proje notu: 21,50 m, 28,50 m, 30,50 m ve 51,50 m gibi kritik eşiklerde hangi yüksekliğin esas alındığı ilgili maddeden kontrol edilmelidir.
Dikkat: Yanlış yükseklik tanımı sprinkler, basınçlandırma veya yüksek bina hükümlerinin yanlış uygulanmasına neden olabilir.
Karma Kullanımlı Binalar
Kural: Aynı bina içerisindeki farklı kullanım sınıfları ayrı yangın riskleri oluşturabilir.
Proje notu: AVM + ofis + konut + otopark gibi karma yapılarda her kullanımın gereksinimi ayrı değerlendirilmelidir.
Dikkat: Bütün binaya tek kullanım sınıfı uygulamayın.
B — Vaziyet Planı ve İtfaiye Erişimi
BYKHY Madde 22 — İtfaiye Ulaşımı
Kural: İtfaiye araçlarının yapıya güvenli ulaşımı ve müdahalesi sağlanmalıdır.
Proje notu: Araç yolu, dönüşler, rampalar, serbest yükseklik ve yapı çevresi birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat: Peyzaj veya güvenlik bariyerlerinin müdahale güzergâhını sonradan kapatmamasına dikkat edin.
İtfaiye Yolunu Otopark Gibi Kullanmayın
Kural: Müdahale yolu yangın anında kullanılabilir durumda olmalıdır.
Proje notu: Vaziyet ve otopark tasarımında bu güzergâh korunmalıdır.
Dikkat: Çizimde var olup sürekli araç park edilen yol pratikte itfaiye yolu değildir.
C — Yangın Kompartımanları
| Kullanım | Ek-4 Temel Değer | Kritik Not |
|---|---|---|
| Sağlık | 1.500 m² | Yatay tahliye açısından kritik |
| Ticaret | 2.000 m² | Ek-4 dipnotları ayrıca okunmalı |
| Konaklama | 4.000 m² | Koridor ve çekirdeği etkileyebilir |
| Eğitim | 6.000 m² | Blok düzenini etkileyebilir |
| Büro | 8.000 m² | MEP geçişleriyle birlikte çözülmeli |
Dikkat: Bu değerler tek başına karar vermek için kullanılmamalıdır. Ek-4 dipnotları ve yapının diğer yangın güvenlik sistemleri ayrıca kontrol edilmelidir.
D — Şaftlar ve Penetrasyonlar
Metal, Plastik ve Yalıtımlı Boru Aynı Değildir
Kural: Yangın durdurucu penetrasyon çözümü geçen tesisat tipine uygun olmalıdır.
Proje notu: Metal boru, plastik boru, yalıtımlı boru ve kablo geçişlerinin çözümleri farklı olabilir.
Dikkat: Her geçişe aynı yangın mastiğini uygulamayın.
Kablo Tavası Geçişleri
Kural: Yangın kompartımanını geçen kablo tavalarının çevresi yangın ve duman geçişine karşı korunmalıdır.
Proje notu: Büyük elektrik şaftlarında önemli firestop alanları oluşabilir.
Dikkat: Sonradan eklenen kabloların mevcut yangın durdurucu sistemi bozmasına izin verilmemelidir.
Giydirme Cephe Döşeme Birleşimi
Kural: Döşeme kenarı ile cephe arasındaki boşluktan katlar arasında yangın ve duman yayılımı engellenmelidir.
Proje notu: Döşeme-cephe yangın bariyeri cephe projesinin parçası olmalıdır.
Dikkat: Giydirme cephede en çok unutulan pasif yangın güvenliği detaylarından biridir.
E — Kaçış Yolları
BYKHY Madde 32 — Kullanıcı Yükü
Kural: Kaçış kapasitesinin temel girdilerinden biri kullanıcı yüküdür.
Proje notu: Mahal kullanım amacına göre gerçek kullanıcı yükü belirlenmelidir.
Dikkat: Aynı büyüklükteki ofis ve konferans salonunu aynı şekilde değerlendirmeyin.
Çıkış Sayısı
Kural: Gerekli çıkış sayısı kullanıcı yükü, kullanım şekli ve kaçış uzaklıklarına göre belirlenir.
Proje notu: Büyük mahallerde kaçış düzeni avan mimari aşamada çözülmelidir.
Dikkat: Birbirine çok yakın iki çıkış gerçek alternatif kaçış sağlamayabilir.
BYKHY Madde 33 — Kaçış Genişliği
Kural: Kapı, koridor, hol ve merdivenlerin gerekli net genişlikleri kullanıcı yüküne göre sağlanmalıdır.
Proje notu: Kaçış zincirindeki en dar nokta sistem kapasitesini sınırlar.
Dikkat: Geniş koridorun sonunda dar kapı bırakılması doğru değildir.
Yüksek Binalarda Minimum Genişlik
Kural: Yüksek binalarda kaçış yolları ve merdivenlerin genişliği 120 cm’den az olamaz.
Proje notu: Betonarme çekirdek buna göre boyutlandırılmalıdır.
Dikkat: Brüt değil net geçiş genişliği kontrol edilmelidir.
Havalandırılmayan İç Koridorlarda Duman Kesiciler
Kural: Doğal veya mekanik olarak havalandırılmayan iç koridorlar sprinklerli binalarda en fazla 45 m, sprinklersiz binalarda en fazla 30 m aralıklarla duman kesiciler ile bölümlendirilir.
Proje notu: Özellikle otel ve sağlık yapılarında önemlidir.
Dikkat: Kaçış mesafesi ile duman kesici aralığını birbirine karıştırmayın.
F — Yangın Güvenlik Holleri ve Merdivenler
BYKHY Madde 34 — Yangın Güvenlik Holü
Kural: Normal yangın güvenlik holü 3–6 m² arasında ve kaçış yönündeki boyutu en az 1,80 m olmalıdır.
Proje notu: Çekirdek alanına baştan dahil edilmelidir.
Dikkat: Şaft, kolon veya kapı açılımı ile gerekli alan azaltılmamalıdır.
Acil Durum Asansörü Holü
Kural: Alan 6–10 m² arasında olmalı ve herhangi bir boyutu 2 m’den az olmamalıdır.
Proje notu: Yüksek bina çekirdeğinin tasarım girdisidir.
Dikkat: Normal asansör holü ile karıştırmayın.
BYKHY Madde 46 — Bodrum Merdivenleri
Kural: Bodrum katlar dahil 4 kattan fazla kata hizmet eden merdivenlerde ilgili yangın güvenlik holü hükümleri kontrol edilmelidir.
Proje notu: Bodrum ve üst kat çekirdeği birlikte tasarlanmalıdır.
Dikkat: Bu alanı betonarme tamamlandıktan sonra oluşturmaya çalışmayın.
G — Asansörler
BYKHY Madde 63 — Acil Durum Asansörü
Kural: Yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla olan yapılarda en az bir acil durum asansörü gerekir.
Proje notu: Kuyu, hol, elektrik ve mekanik sistemler birlikte etkilenir.
Dikkat: Normal yolcu asansörü yalnız isim değiştirilerek acil durum asansörü olmaz.
Kabin Alanı
Kural: Acil durum asansörü kabin alanı en az 1,8 m² olmalıdır.
En Üst Kata Ulaşma
Kural: Acil durum asansörü zemin kattan en üst kata 1 dakika içerisinde ulaşabilmelidir.
Acil Enerji
Kural: Acil durum asansörü enerji kesintisinde acil enerji üzerinden en az 60 dakika çalışabilir olmalıdır.
Dikkat: Jeneratörü yalnız yangın pompalarına göre boyutlandırmayın.
H — Otoparklar
| Durum | Temel Kontrol |
|---|---|
| >600 m² kapalı otopark | Sprinkler + yangın dolabı + itfaiye su alma ağızları |
| >2.000 m² kapalı otopark | Bağımsız mekanik duman tahliyesi, en az 10 hava değişimi/saat |
| 10’dan fazla araç asansörle alınıyorsa | Sprinkler gerekliliği |
Otoparkta yalnız m² değil; açık/kapalı otopark kabulü, araç kapasitesi ve araçların nasıl taşındığı da yangın sistemini değiştirebilir.
I — Duman Kontrolü ve Basınçlandırma
BYKHY Madde 89 — 30,50 m
Kural: Konut dışı binalarda merdiven kovası yüksekliği 30,50 m’den fazla ise kaçış merdivenlerinin basınçlandırılması gerekir.
Proje notu: Fan ve hava dağıtım şaftı için alan ayrılmalıdır.
4’ten Fazla Bodrum
Kural: Bodrum kat sayısı 4’ten fazla olduğunda bodrumlara hizmet veren kaçış merdivenleri basınçlandırılır.
Dikkat: Bu şart yer üstü yapı yüksekliğinden bağımsızdır.
Acil Durum Asansörü Kuyusu
Kural: Acil durum asansörü kuyusunun basınçlandırılması gerekir.
Basınçlandırmada Fazla Basınç
Kural: Basınçlandırma sistemi duman girişini sınırlarken kapıların güvenli şekilde açılmasına izin vermelidir.
Dikkat: “Basınç ne kadar yüksekse o kadar iyi” yaklaşımı doğru değildir.
J — Havalandırma ve Mutfaklar
Kompartımanı Geçen Havalandırma Kanalı
Kural: Yangın kompartımanını geçen kanallarda yangının diğer bölümlere yayılması sınırlandırılmalıdır.
Proje notu: Yangın damperi veya yangına dayanıklı kanal çözümü sistem fonksiyonuna göre belirlenir.
Dikkat: Her geçişe gelişigüzel yangın damperi koymak da doğru değildir.
Yangın Damperlerine Erişim
Kural: Kontrol ve bakım gerektiren ekipmanlara erişilebilirlik sağlanmalıdır.
Dikkat: Damper motorlarını kapalı tavan içinde erişilemez bırakmayın.
BYKHY Madde 88 — Ticari Mutfak Egzozu
Kural: Ticari mutfak egzozu binanın diğer bölümlerine hizmet veren havalandırma sistemlerinden bağımsız olmalıdır.
Proje notu: Ayrı egzoz güzergâhı veya şaft ihtiyacı avan projede düşünülmelidir.
Dikkat: Mutfak egzozunu WC veya genel egzoz hattına bağlamayın.
Mutfak Egzoz Çıkışı
Kural: Mutfak egzozunun güvenli şekilde dış ortama atılması gerekir.
Dikkat: Yağlı mutfak egzozunun tekrar binaya emilmesini önleyin.
K — Kazan Dairesi, Jeneratör ve Trafo
Kazan Dairesi Yangın Ayrımı
Kural: Kazan dairesi gerekli yangın dayanımlı yapı elemanlarıyla diğer hacimlerden ayrılmalıdır.
Dikkat: Teknik odaları sonradan depo hâline getirmeyin.
BYKHY Madde 55 — LPG
Kural: LPG kullanılan kazan dairesi bodrum katta yapılamaz.
Dikkat: Yakıt seçimi kazan dairesinin yerini değiştirebilir.
Doğalgazlı Kazan Dairesi
Kural: Tavanda gazın birikebileceği cepler oluşturulmamalıdır.
Jeneratör Odası
Kural: Yangın ayrımı, havalandırma ve yakıt güvenliği birlikte çözülmelidir.
Trafo ve Ana Elektrik Odaları
Kural: Gerekli yangın ayrımı ve tesisat geçişlerinin korunması sağlanmalıdır.
L — Yangın Algılama, Alarm ve Acil Aydınlatma
BYKHY Madde 75 — Yangın İhbar Butonu
Kural: Bir noktadan butona yatay erişim mesafesi en fazla 60 m olmalı; butonlar yerden 110–130 cm yüksekliğe monte edilmelidir.
Otomatik Algılama — Konut
Kural: Yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla olan konutlarda otomatik algılama şartları devreye girer.
Otomatik Algılama — Konaklama
Kural: Yapı yüksekliği 6,50 m’den fazla veya toplam kapalı alanı 1.000 m²’den fazla konaklama yapılarında Ek-7 kriterleri kontrol edilmelidir.
Otomatik Algılama — Depo
Kural: Yapı yüksekliği 6,50 m’den fazla veya toplam kapalı alanı 5.000 m²’den fazla depolarda Ek-7 kriterleri kontrol edilmelidir.
BYKHY Madde 72 — Acil Aydınlatma Süresi
Kural: Acil aydınlatma en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200’den fazla olduğunda en az 120 dakika çalışmalıdır.
Acil Aydınlatma Seviyesi
Kural: Kaçış yolu merkez hattında en az 1 lux sağlanmalı; çalışma süresi sonunda hiçbir noktada 0,5 lux’ün altına düşmemelidir.
BYKHY Madde 73 — Acil Yönlendirme
Kural: Birden fazla çıkışı bulunan yapılarda acil yönlendirme sistemi gerekir.
M — Yangın Senaryosu
BYKHY Madde 82 — Yangın Senaryo Matrisi
Kural: Yangın halinde çalışması veya güvenli duruma geçmesi gereken sistemlerin birbiriyle koordineli çalışması gerekir.
- Yangın kapıları
- Duman tahliye sistemleri
- Basınçlandırma sistemleri
- Asansörler
- Kartlı geçiş ve turnikeler
- Gaz kesme sistemleri
- İlgili HVAC ekipmanları
Dikkat: Yangın senaryosu yalnız elektrik mühendisinin konusu değildir. Mimari, mekanik, elektrik, otomasyon ve asansör sistemlerinin ortak çalışma dokümanıdır.
N — Yangın Suyu ve Yangın Pompaları
BYKHY Madde 93 — Yangın Pompası Performansı
Kural: Sıfır debide basma yüksekliği, anma basma yüksekliğinin en fazla %140’ı; %150 debide basma yüksekliği ise anma basma yüksekliğinin en az %65’i olmalıdır.
Dikkat: Pompa tek bir çalışma noktasına göre seçilmemelidir.
Yedek Pompa
Kural: Tek ana yangın pompası varsa aynı kapasitede yedek pompa; birden fazla ana pompa varsa gerekli yedek kapasite sağlanmalıdır.
Kullanım Hidroforu
Kural: Normal kullanım hidroforu yangın pompası yerine otomatik olarak kabul edilemez.
Yangın Suyu Rezervi
Kural: Yangın sisteminin gerekli debi ve çalışma süresini karşılayacak güvenilir su rezervi sağlanmalıdır.
O — Yangın Dolabı ve Sabit Boru Tesisatı
BYKHY Madde 94 — Yangın Dolabı
Kural: Yüksek binalarda ve Yönetmelikte belirtilen alan veya kullanım sınırlarını aşan yapılarda yangın dolabı sistemi gerekir.
1.000 m² Kullanım Alanı
Kural: Toplam kapalı kullanım alanı 1.000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, eğitim ve toplanma amaçlı yeni yapılarda yangın dolabı hükümleri kontrol edilmelidir.
350 kW Kazan Dairesi
Kural: Isıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde yangın dolabı gerekliliği bulunur.
P — Hidrant Sistemi
| Kontrol | Değer |
|---|---|
| Minimum tasarım debisi | 1.900 L/dak |
| Hidrant çıkış basıncı | 700 kPa |
| Çok riskli bölge aralığı | 50 m |
| Riskli bölge aralığı | 100 m |
| Orta riskli bölge aralığı | 125 m |
| Az riskli bölge aralığı | 150 m |
| Normal şartlarda binaya mesafe | Yaklaşık 5–15 m |
Dikkat: Her projede aynı hidrant debisi veya aynı hidrant aralığı kullanılmamalıdır. Tehlike sınıfı ve hidrolik olarak en elverişsiz nokta ayrıca değerlendirilmelidir.
R — Sprinkler Sistemi
| Yapı / Kullanım | Kritik Eşik |
|---|---|
| Konut dışı bina | Yapı yüksekliği >30,50 m |
| Konut | Yapı yüksekliği >51,50 m |
| Kapalı otopark | Toplam alan >600 m² |
| Konaklama | >100 oda veya >200 yatak; ayrıca yapı yüksekliği >21,50 m yataklı tesisler |
| Ticaret / eğlence | Toplam alan >2.000 m² |
| Kolay alevlenici / parlayıcı madde | Toplam alan >1.000 m² |
Dikkat: Sprinkler zorunluluğunu yalnız bina yüksekliğinden değerlendirmeyin. Kullanım sınıfı, alan, oda/yatak kapasitesi ve otopark özellikleri de sistemi zorunlu hâle getirebilir.
S — Depolar ve Endüstriyel Yapılar
Depolanan Ürünü Bilmeden Yangın Projesi Yapmayın
Kural: Depolanan malzemenin yangın özellikleri ve depolama biçimi sistem tasarımını etkiler.
Dikkat: Boş bina üzerinden yangın projesi hazırlayıp daha sonra ürün belirlemek ciddi hata olabilir.
Raf Yüksekliği
Kural: Raf geometrisi ve depolama yüksekliği sprinkler tasarımını değiştirebilir.
Dikkat: Tavan sprinkler sistemi her yüksek raflı depo için tek başına yeterli olmayabilir.
Parlayıcı Sıvılar
Kural: Parlayıcı ve yanıcı sıvıların sınıfı ve miktarı depolama şartlarını belirler.
Dikkat: Kolonya, alkol, solvent gibi ürünleri sadece “kimyasal” başlığı altında değerlendirmeyin.
T — Özel Kullanımlar
BYKHY Madde 59 — Sığınak
Kural: 100 m²’den büyük sığınaklarda duman tahliye sistemi ve en az iki çıkış şartı kontrol edilmelidir.
Sağlık Yapıları
Proje notu: Kullanıcıların kendi imkânlarıyla hızlı tahliye olamayabileceği dikkate alınmalı; yatay tahliye ve kompartımanlama özellikle değerlendirilmelidir.
Eğitim Yapıları
Proje notu: Öğrenci ve kullanıcı sayısı kaçış kapasitesinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.
Toplanma Amaçlı Yapılar
Proje notu: Sinema, tiyatro, konferans salonu ve benzeri yapılarda kullanıcı yükü, koltuk düzeni ve çıkış kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir.
4. Projeye Başlarken 60 Maddelik Hızlı Kontrol Listesi
Aşağıdaki liste, avan projeden uygulama projesine geçmeden önce disiplinler arası hızlı kontrol için kullanılabilir.
- Yapının kullanım sınıfı kesin olarak belirlendi mi?
- Karma kullanım var mı?
- Bina yüksekliği doğru hesaplandı mı?
- Yapı yüksekliği doğru hesaplandı mı?
- 21,50 m eşiği kontrol edildi mi?
- 28,50 m cephe eşiği kontrol edildi mi?
- 30,50 m eşiği kontrol edildi mi?
- 51,50 m eşiği kontrol edildi mi?
- İtfaiye binaya ulaşabiliyor mu?
- İtfaiye yolu uygulamada sürekli açık kalacak mı?
- Yangın kompartımanları belirlendi mi?
- Teknik hacimlerin yangın ayrımları belirlendi mi?
- Şaft duvarları ve kapakları doğru sınıfta mı?
- Tesisat penetrasyonları çözüldü mü?
- Plastik boru geçişleri ayrıca değerlendirildi mi?
- Kablo tavası penetrasyonları çözüldü mü?
- Giydirme cephe kat geçişleri çözüldü mü?
- Kullanıcı yükleri hesaplandı mı?
- Kaçış mesafeleri kontrol edildi mi?
- Tek yönlü kaçış mesafeleri kontrol edildi mi?
- Çıkış sayısı yeterli mi?
- Çıkışların birbirinden yeterince bağımsızlığı sağlandı mı?
- Kaçış kapılarının net genişlikleri yeterli mi?
- Kaçış merdivenlerinin net genişlikleri yeterli mi?
- Yangın güvenlik holleri yeterli mi?
- Bodrum merdivenlerinin zemin kat ayrımı çözüldü mü?
- Kapıların kaçış yönü doğru mu?
- Turnike ve döner kapılar kaçışı engelliyor mu?
- Acil durum asansörü gerekiyor mu?
- Acil durum asansörü holü yeterli mi?
- Asansör kuyusu basınçlandırması gerekiyor mu?
- Kaçış merdiveni basınçlandırması gerekiyor mu?
- Bodrum kat sayısı 4’ü geçiyor mu?
- Kapalı otopark alanı 600 m²’yi geçiyor mu?
- Kapalı otopark alanı 2.000 m²’yi geçiyor mu?
- Araç asansörlü otopark varsa kapasitesi kaç araç?
- Sprinkler zorunluluğu var mı?
- Yangın dolabı zorunluluğu var mı?
- İtfaiye su alma ağızları gerekiyor mu?
- Dış hidrant gerekiyor mu?
- Yangın su deposu için yeterli teknik alan ayrıldı mı?
- Yangın pompa odası yeterli büyüklükte mi?
- Yedek yangın pompası hesaba katıldı mı?
- Pompa performans eğrisi kontrol edildi mi?
- Hidrant debi ve basıncı kontrol edildi mi?
- Duman tahliye sistemi gerekiyor mu?
- Duman tahliyesi için ikame hava çözüldü mü?
- Mutfak egzozu bağımsız mı?
- Davlumbaz otomatik söndürme gerekiyor mu?
- Bodrum mutfağında gaz kullanılıyor mu?
- Kazan dairesinin yakıt türü belli mi?
- LPG kullanılıyorsa kazan dairesi konumu uygun mu?
- Jeneratör odası ve yakıt sistemi çözüldü mü?
- Trafo ve elektrik odalarının yangın ayrımı sağlandı mı?
- Otomatik algılama zorunluluğu kontrol edildi mi?
- Yangın ihbar butonları uygun mu?
- Acil aydınlatma ve yönlendirme süreleri yeterli mi?
- Sprinkler su akışı yangın alarm sisteminde izleniyor mu?
- Asansör, kapı, turnike, duman kontrolü, basınçlandırma ve gaz kesme yangın senaryosuna dahil mi?
- Yangın senaryo matrisi hazırlandı mı?
Bu sorulardan herhangi birine “bilmiyoruz” cevabı veriliyorsa yangın tasarımının tamamlandığı kabul edilmemelidir.
Kaynakça ve Teknik Referanslar
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu — Aralık 2024
Sorumluluk Reddi: Bu içerik hızlı proje kontrolü amacıyla hazırlanmış teknik bir başvuru notudur ve mevzuatın yerine geçmez. Her proje için yürürlükteki BYKHY, Bakanlık Kılavuzu, ilgili standartlar, proje özellikleri ve yetkili idare şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
